شوراي اتحاديه اروپا يك نهاد بين الدولي و مرجع اصلي و نهايي تصميم گيريهاي سياسي و قانون گذاري در اتحاديه ي اروپاست. تصميمات شورا در دو سطح اتخاذ مي شود:
الف) شوراي سران اتحاديه اروپايي
شوراي اروپا متشكل از سران 25 كشور عضو اتحاديه اروپا، مهمترين ارگان تصميم گيري اتحاديه است كه وظيفه تعيين اولويتها و خطوط كلان سياستها و همچنين هدايت سياسي اتحاديه و حل موضوعاتي را كه در شوراي وزيران قابل حل نباشد بر عهده دارد. اين شورا در سال 1974 و بدون اينكه در موافقتنامه رم پيش بيني شده باشد، با پذيرش ضمني كليه اعضاي اتحاديه اروپا تشكيل شده است.
سران كشورها يا روساي دولتها از سال 1974 تا كنون حداقل سالي دو نوبت در قالب شوراي اتحاديه اروپا يا اجلاس سران تشكيل جلسه داده اند. تعداد اجلاسهاي رسمي و فوق العاده ي سران اتحاديه طي سالهاي اخير حداقل دو اجلاس در هر دوره ي رياست (شش ماهه) بوده است. رئيس كميسيون اروپا نيز در شوراي اروپا حضور مي يابد و رئيس پارلمان اروپا براي ارائه سخنراني در جلسه افتتاحيه دعوت مي شود. شوراي اروپا بعد از هر اجلاس، گزارشي به پارلمان ارائه مي دهد و سالانه نيز گزارش مكتوب پيشرفتهاي اتحاديه را به پارلمان تسليم مي نمايد.
اين شورا بايد انگيزه هاي لازم را به منظور توسعه خود براي اتحاديه مهيا كند و رهنمودهاي عمومي سياسي مربوط را معين كند. شورا اسباب ارتباط و ملاقات ميان روساي دولت يا حكومت دول عضو و رئيس كميسيون را فراهم مي كند. شوراي اروپا در واقع از اجلاس روساي دولتهاي عضو اتحاديه تشكيل مي شود. اين شورا به دعوت رياست كشوري كه رياست اتحايه اروپا را بر عهده دارد، تشكيل مي شود.
اولين اجلاس رسمي شوراي اروپا در مارس 1975 به رياست رئيس جمهور ايرلند در دوبلين برگزار شد. تصميمات شوراي اروپا بايد براي اجرا پس از طي تشريفات قانوني از طريق كميسيون اروپايي تنفيذ و با مسوليت آن اجرا شود. شوراي اروپا عنواني است كه به پيشنهاد والري ژيسكاردستن، رئيس جمهور سابق فرانسه، به كنفرانس سران كشورهاي عضو اتحاديه اروپا داده شده است. با امضاي معاهده جديدي كه از اول ژوئيه 1987 به اجرا درآمد و ((سند واحد اروپا)) نام گرفت، شوراي مزبور شكل قانوني و سازماني يافت و ركن اصلي جامعه اروپا شد.
اين شورا مهمترين ركن اتحاديه شده است و رهنمودهاي لازم را ارائه مي دهد، انگيزه هاي لازم براي توسعه را فراهم ساخته و موضوعات مشكل را حل مي كند. شوراي اروپا گزارشي به پارلمان اروپا تقديم و بعد از هر يك از اجلاسهاي خود يك گزارش كتبي نيز در خصوص فعاليتهايش منتشر مي كند.
ب) شوراي وزيران و تشكيلات آن
اين شورا از 15 وزير امور خارجه دولتهاي عضو تشكيل مي شود. جلسات شورا هر شش ماه يكبار به رياست وزير خارجه اي كه كشورش رياست دوره اي اتحاديه اروپا را به عهده دارد برگزا مي شود. شوراي وزيران در واقع نقش تصميم گيرنده جامعه را بر عهده دارد. شورا پيشنهادهاي رسيده را بررسي مي كند و در صورت تصويب به شكل قوانين و مقررات جامعه اروپا در مي آورد.
به موجب معاهده اتحاديه اروپا، شوراي وزيران وظايف خود را در موارد پيش بيني شده به طريقي كه در اين عهدنامه آمده انجام مي دهد. شوراي وزيران نقش مهمي در برقراري وحدت گمركي، سياستهاي مشترك كشاورزي و تجاري دارد. همچنين شوراي مذكور عهده دار اجراي سياست خارجي اتحاديه است و مي تواند پس از مشورت با پارلمان اروپا موافقتنامه هايي با سازمانهاي بين المللي كشورهاي ثالث منعقد كند.
شوراي اتحاديه اروپا كه معمولاً به عنوان شوراي وزيران شناخته مي شود، تشكيلاتي در اتحاديه است كه نمونه آن در سختارهاي سياسي موجود جهان وجود ندارد. شوراي وزيران وظيفه قانونگذاري، تنظيم اهداف سياسي و هماهنگ كردن سياستهاي ملي و حل و فصل اختلافات با نهادهاي ديگر اتحاديه و بين اعضا را به عهده دارد. شورا دو ويژگي دارد: از يك سو سازماني فرا ملي و بين الدولي است كه براي اتخاذ تصميم با دو روش راي گيري از طريق اكثريت كيفي براي اكثر موضوعات و اتفاق آرا براي موارد مهم عمل مي كند. از سوي ديگر، توان و قدرت شورا در روش و نحوه ي اقدام، و حتي در رفع اختلافات بين اعضا تا حد زيادي به هماهنگي و اعتماد بين اعضا وابسته است.
در حال حاضر شوراي اتحاديه، نشستهاي منظمي در بيش از 25 موضوع دارد كه شامل شوراي امور عمومي، شوراي امور اقتصادي(اكوفين) و شوراي كشاورزي و غيره است كه به دليل اهميت، نشستهاي ماهانه دارند و نشستها در مورد ساير موضوعات مانند حمل و نقل، محيط زيست، صنايع، آموزش و غيره بين 2 تا 4 نوبت در سال تشكيل مي شود. نشستهاي وزراي خارجه كه هر ماه يك بار تشكيل مي گردد به ((شوراي امور عمومي)) و اجلاسهاي وزراي اقتصادي و دارايي اتحاديه به ((شوراي اكوفين)) شهرت دارند.
((رياست شوراي وزيران را دول عضو شورا براي مدت شش ماه به صورت نوبتي و چرخشي بر عهده دارند)). مقر اجلاسهاي شورا در بروكسل است، البته به جز ماههاي آوريل، ژوئن و اكتبر كه اجلاسها در لوكزامبورگ برگزار مي شود. موقعيت شورا به ميزان همبستگي و اعتماد بستگي دارد و اين همبستگي در سراسر جهان بي نظير است. شورا سازماني است هم فراملي و هم بين الدولي كه با اكثر آراء در مورد رويه ها، عملكردها، عرفها و حتي اختلافات تصميم گيري مي كند. در اعتبار دموكراتيك آن جاي هيچ گونه شكي نيست. اين شورا كه در سال 1949 مدتها قبل از پيمان ماستريخت در لندن ايجاد شده است، با پيمان ماستريخت(ماده D) پايه هاي آن مستحكمتر شده و وظايف آن به اتخاذ تصميمات كلي سياسي محدود گرديده است.
مطابق ماده 20، وظايف اين شورا عبارت است از: حصول اطمينان از دستيابي به اهداف منظور در معاهده و نيز حصول اطمينان از همكاري بين دول در سياستهاي اقتصادي آنها. شورا براي انجام وظايف خود به همكاري چهار ارگان يعني كميته نمايندگان دائمي، كميته سياسي، گروه هاي كاري و دبيرخانه نيازمند است.
كميته نمايندگان دائمي. هر يك از دول عضو اتحاديه اروپا يك نمايندگي دائم در بروكسل دارد كه متشكل از ديپلماتهاي عالي رتبه است كه كورپر ناميده مي شود. اين نمايندگان به طور دائم در محل نمايندگي كشور خود در بروكسل حضور دارند. وظايف شورا بين كميته هاي خاص متشكله تحت نظارت كورپر تقسيم مي گردد كه هر كدام نقش حياتي در روند كار شورا بر عهده دارد. در اين كميته است كه طرحهاي قابل تصويب در شورا به بحث گذاشته شده و در صورت كسب راي لازم به شورا ارسال مي گردد. مثلاً دستورالعملهاي كشاورزي به وسيله نمايندگان ارشد كشورهاي عضو مقيم بروكسل در اجلاس هفتگي تهيه و به كميته ويژه كشاورزي تسليم مي شود.
به طور كلي موضوعات مورد بررسي در اتحاديه، ابتدا در كميته نمايندگان دائمي كشورهاي عضو اتحاديه در سطح روساي هياتهاي نمايندگي(كورپر 1) و يا سطوح زيرين(كورپر 2) بررسي مي گردد.
عملكرد هياتهاي نمايندگي دائمي مشابه سفارتخانه است، اما زمينه كاري آنها با زمينه كاري سفارتخانه ها تفاوت دارد، زيرا اين هياتهاي نمايندگي فقط به منافع ملي كشورهاي متبوع خود محدود نبوده و منافع جمعي اتحاديه و رسيدن به يك نظر مشترك اتحاديه اي را نيز مدنظر دارند. در واقع هياتهاي دائمي نمايندگي فارغ از جمع آوري و تجزيه و تحليل اطلاعات و درگيري در مذاكرات فني و پيچيده، براي رسيدن به توافقات در خصوص پيشنهاد ها و حل اختلاف نظرها در سطوح پايين تر از شوراي وزيران و همچنين براي جلب حداكثر منافع ملي در كنار مقاصد اتحاديه اي تلاش مي كنند. از آنجايي كه حيطه صلاحيتهاي فرا ملي اتحاديه نسبتاً وسيع است، در هياتهاي نمايندگي دائمي، به غير از نمايندگان وزارت خارجه، كارشناسان خبره ديگر وزارتخانه ها و نهادي كشور متبوع نيز حضور دارند. اين حضور به واسطه ماهيت تخصصي و پيچيده مذاكرات در هياتهاي نمايندگي دائمي ضرورت يافته است.
كميته ي سياسي. كميته ي سياسي يكي از ساختارهاي وابسته به شورا است كه وزراي خارجه را در اتخاذ تصميمات ياري مي رساند. قبل از تشكيل شوراي امور عمومي، كميته ي سياسي اتحاديه در سطح مديران كل سياسي و يا روساي ادارات وزارت خارجه ي كشورهاي عضو اتحاديه تشكيل جلسه داده و ضمن انجام رايزني، مواضع اتحاديه در خصوص موضوعات مختلف را هماهنگ مي نمايد.
گروه هاي كاري. مجمع ديگري كه شوراي اتحاديه را در اتخاذ تصميمات ياري مي دهد، گروه هاي كاري است. در اين گروه هاي كاري، نمايندگان دولتهاي عضو اتحاديه متشكل از نمايندگان وزارتخانه هاي مختلف يا نهادهاي مربوط، نمايندگاني از هياتهاي نمايندگي دائمي و نمايندگاني از كميسيون اروپايي (بدون داشتن حق راي) حضور دارند. شورا افزون بر 100 گروه كاري دارد كه گروه كاري خاورميانه- خليج فارس و گروه كاري حقوق بشر از مهمترين گروههاي كاري است كه اوضاع كشورمان نيز در اين گروهها مورد مشاوره و هماهنگي قرار مي گيرد. در اين گروه هاي كاري جزئيات موضوعات و پيشنهاد ها بحث و بررسي شده و هماهنگيهاي لازم براي رسيدن به توافق به عمل مي آيد. نتايج نشست گروههاي كاري مجدداً براي بررسي و جلب توافق دولتهاي عضو در مواردي كه به نتيجه منجر نشود، به هياتهاي نمايندگي دائم عودت داده مي شود.
دبيرخانه شوراي اتحاديه اروپا. دبيرخانه شورا وظيفه هماهنگي امور و مساعدت به شورا و هياتهاي نمايندگي دائمي و گروههاي كاري ويژه در اجراي وظايفشان را بر عهده دارد. با توجه به آنكه رياست دوره اي اتحادهي هر شش ماه تغيير مي كند، دبيرخانه شورا در حفظ توافقات و هدايت يكنواخت امور نقش با اهميتي دارد. مي توان گفت دبيرخانه شورا از يك نقش دوگانه اداري و سياسي برخوردار است. بر اين اساس علي رغم آنكه ماهيت تصميم گيريها در شورا بين الدولي است و در آن شخص دبيركل شورا رسماً نقشي ندارد، نمي توان تاثير شخصيت دبير كل را كه در واقع حاصل تجارب شورا و برخورد از پشتوانه كارشناسي شورا است، ناديده گرفت.
جدیدترین دیدگاه ها